الصيرفة أبان العصور الإسلامية وأثرها في تحقيق التنمية المستدامة دراسة تاريخية تحليلية

القسم: Article

الملخص

يستعرض هذا البحث النشاط المصرفي في العصور الإسلامية، مع تركيز خاص على العصر العباسي الذي شهد أوج ازدهار اقتصادي وتجاري غير مسبوق. يوضح البحث كيف تطورت مهنة الصيرفة من مجرد تبادل للعملات إلى أداة استراتيجية لدعم التجارة، من خلال تمويل القوافل، وإدارة الودائع، والمساهمة في استقرار الأسواق. كما يتناول الأبعاد الاقتصادية والاجتماعية لهذه المهنة، ويقارن بين التجربة العباسية وبعض المفاهيم الاقتصادية الحديثة مثل الشمول المالي وخفض تكاليف المعاملات، مع الاستناد إلى مصادر تاريخية أصيلة وتحليل اقتصادي معاصر في إطار التنمية المستدامة

المراجع

  1.  David-Well, J. (1965). Papyrus Arabes du Louvre. J.E.S.H.O., Vol. III, Part III.
  2.  Goitein, S. D. (1967). A Mediterranean Society. Los Angeles: University of California Press.
  3.  Goitein, S. D. Bankers’ Accounts from the Eleventh Century A.D.
  4.  Imamuddin, S. M. (1960). Bayt al-Mal and Banks in the Medieval Muslim World. Islamic Culture, 34(1).
  5.  L' Influence De Islam, Au-Moyen Âge. p. 3–6.
  6.  Schumpeter, J. A. (1934). The Theory of Economic Development. Cambridge: Harvard University Press.
  7.  Todaro, M. P., & Smith, S. C. (2015). Economic Development (12th ed.). Boston: Pearson.
  8.  Udovitch, A. L. (1970). Partnership and Profit in Medieval Islam. Princeton: Princeton University Press.
  9.  United Nations. (1987). Our Common Future. New York: Oxford University Press.
  10.  Williamson, O. E. (1985). The Economic Institutions of Capitalism. New York: Free Press.
  11.  World Bank. (2014). Global Financial Development Report. Washington, D.C.: World Bank.
  12. Bibliography of Arabic References (Translated toEnglish)
  13.  Ibn al-Athir, ʿIzz al-Din ʿAli ibn Muhammad. (1965). al-Kamil fi al-Tarikh. Beirut: Dar Sadir, vol. 5.
  14.  Ibn Khallikan, Ahmad ibn Muhammad. (1968). Wafayat al-Aʿyan wa Anbaʾ Abnaʾ al-Zaman, ed. Ihsan ʿAbbas. Beirut: Dar al-Thaqafa, vol. 2.
  15.  Ibn Saʿd, Muhammad ibn Saʿd ibn Maniʿ. (1958). al-Tabaqat al-Kubra. Beirut: Dar Sadir, vol. 5.
  16.  Ibn Qutaybah, ʿAbd Allah ibn Muslim. (n.d.). al-Imamah wa al-Siyasah. Cairo: Maktabat al-Kulliyyat al-Azhariyyah, vol. 2.
  17.  Ibn Manzur, Muhammad ibn Mukarram al-Ansari. (1990). Lisan al-ʿArab. Cairo: Dar Sadir, vol. 11.
  18.  Abu ʿUlayyah, ʿAbd al-Fattah Hasan. (n.d.). Nizam al-Hukm fi al-Dawlah al-ʿAbbasiyyah: Dirasa Dusturiyyah wa Siyasiyyah wa Idariyyah (132–656 AH / 750–1258 CE) (3rd ed.). Beirut: Dar al-Jil.
  19.  Abu Yusuf, Yaʿqub ibn Ibrahim. (n.d.). al-Kharaj. Cairo: Dar al-Maʿrifah, p. 132.
  20.  Ashtor, Eliyahu. (1973). al-Tarikh al-Iqtisadi wa al-Ijtimaʿi li al-Sharq al-Awsat. Beirut: Dar al-Nahar.
  21.  Al-Isfahani, Abu al-Faraj ʿAli ibn al-Husayn. (1955). al-Aghani, ed. ʿAbd al-Sattar Ahmad Farraj. Beirut: Dar al-Kutub, vol. 5.
  22.  Al-Bayhaqi, Ibrahim ibn Muhammad. (1906). al-Mahasin wa al-Masawiʾ. Cairo: Matbaʿat al-Saʿadah, vol. 1.
  23.  Al-Tanukhi, Abu ʿAli al-Muhassin. (1971). Nishwar al-Muhadarah wa Akhbar al-Mudhakarah. Beirut: Dar Sadir, vol. 3.
  24.  Al-Tanukhi, Abu ʿAli al-Muhassin. (1972). al-Faraj baʿd al-Shiddah, ed. ʿAbbud al-Shalji. Baghdad: n.p., vol. 2.
  25.  Al-Jahiz, ʿAmr ibn Bahr. (1382 AH). Thalath Rasaʾil. Cairo: al-Matbaʿah al-Sultaniyyah.
  26.  Al-Jahiz, ʿAmr ibn Bahr. (1976). al-Bukhalaʾ, ed. Taha al-Hajiri. Cairo: Dar al-Maʿarif.
  27.  Al-Jahiz, ʿAmr ibn Bahr. (n.d.). al-Tabsir bi al-Tijarah. Beirut: n.p.
  28.  Al-Jahshiyari, Muhammad ibn ʿAbdus. (1938). al-Wuzaraʾ wa al-Kuttab, ed. Mustafa al-Saqqa. Cairo: Matbaʿat Lajnat al-Taʾlif wa al-Tarjamah wa al-Nashr.
  29.  Hasan, ʿAbd al-Jabbar Naji. (2010). Tijarat al-ʿIraq maʿa al-Mashriq al-Islami fi ʿAsr al-Mughul al-Ilkhaniyyin (656–736 AH / 1258–1336 CE) (1st ed.). Beirut: Dar al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
  30.  Nasir Khusraw. (1945). Safarnama, trans. Yahya al-Khashab. Cairo: Maktabat al-Anglo al-Misriyyah.
  31.  Al-Khwarizmi, Muhammad ibn Ahmad. (1895). Mafatih al-ʿUlum, ed. van Vloten. Leiden.
  32.  Al-Duri, ʿAbd al-ʿAziz. (1960). Tarikh al-ʿIraq al-Iqtisadi fi al-Qarn al-Rabiʿ al-Hijri. Beirut: Dar al-Taliʿah.
  33.  Al-Duri, ʿAbd al-ʿAziz. (1983). Muqaddimah fi al-Tarikh al-Iqtisadi al-ʿArabi. Beirut: Markaz Dirasat al-Wahdah al-ʿArabiyyah.
  34.  Demombynes, Maurice G. (1952). al-Nuzum al-Islamiyyah, trans. Salih al-Shammaʿ & Faysal al-Samir. Baghdad: Matbaʿat al-Zahraʾ.
  35.  Al-Zabidi, Muhammad Murtada. (1306 AH). Taj al-ʿArus min Jawahir al-Qamus. Cairo: al-Matbaʿah al-Khayriyyah, vol. 6.
  36.  Al-Samir, Faysal. (1977). al-Usul al-Tarikhiyyah li al-Hadarah al-ʿArabiyyah al-Islamiyyah fi al-Sharq al-Aqsa. Beirut: Dar al-Taliʿah.
  37.  Al-Sarakhsi, Muhammad ibn Ahmad ibn Abi Sahl Shams al-Aʾimmah. (1324 AH). Corrected by a group of scholars. Cairo: Matbaʿat al-Saʿadah.
  38.  Al-Saʿdi, Amal ʿAbd al-Husayn. (1985). al-Sayrafah wa al-Jahbadhah fi al-ʿIraq min al-Qarn al-Thani ila al-Qarn al-Rabiʿ al-Hijri. Baghdad: University of Baghdad.
  39.  Al-Samʿani, Abu Saʿd ʿAbd al-Karim. (1999). Kitab al-Ansab. Beirut: Dar Ihyaʾ al-Turath al-ʿArabi.
  40.  Al-Sabiʾ, Abu al-Hasan Hilal ibn al-Muhassin. (1974). Tuhfat al-Umaraʾ wa al-Wuzaraʾ. Beirut: Dar al-Kitab al-Jadid.
  41.  Al-Suli, Muhammad ibn Yahya. (1341 AH). Akhbar al-Radi bi Allah wa al-Muqtafi bi Allah, ed. De Goeje. Cairo: Matbaʿat al-Sawi.
  42.  Al-Tabari, Muhammad ibn Jarir. (1969). Tarikh al-Rusul wa al-Muluk, ed. Muhammad Abu al-Fadl Ibrahim. Cairo: Dar al-Maʿarif, vol. 8.
  43.  Al-ʿArini, al-Sayyid al-Baz. (n.d.). al-Hisbah wa al-Muhtasibun (3rd ed.). Beirut: Dar al-Nahdah al-ʿArabiyyah.
  44.  Al-ʿAli, ʿAbd al-ʿAziz. (1976). al-Tanzimat al-Ijtimaʿiyyah wa al-Iqtisadiyyah fi al-Basrah fi al-ʿAsr al-ʿAbbasi. Baghdad: Ministry of Culture.
  45.  al-Firuzabadi, Majd al-Din Muhammad ibn Yaʿqub. (1952). al-Qamus al-Muhit. Cairo: n.p., vol. 1.
  46.  Al-Kubaisi, Hamid. (1982). Aswaq Baghdad fi al-ʿAsr al-ʿAbbasi. Baghdad: Ministry of Culture.
  47.  Mez, Adam. (1945). al-Hadarah al-Islamiyyah fi al-Qarn al-Rabiʿ al-Hijri. Cairo: Lajnat al-Taʾlif wa al-Tarjamah, vol. 2.
  48.  Al-Shaybani, Muhammad ibn al-Hasan. (1999). al-Makharij fi al-Hiyal. Cairo: Maktabat al-Thaqafah al-Diniyyah.
  49.  Al-Masri, ʿAbd al-Rahman. (1985). Tijarat al-ʿIraq fi al-ʿAsr al-ʿAbbasi. Cairo: Dar al-Fikr al-ʿArabi.
  50.  Miskawayh, Ahmad ibn Muhammad. (2003). Tajarib al-Umam wa Taʿaqib al-Himam. Beirut: Dar al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
  51.  Mustafa, ʿAbd al-ʿAziz. (1965). Dawlat Bani al-ʿAbbas, vol. 1. Cairo: Maktabat al-Anglo.
  52.  Wakiʿ, Muhammad ibn Khalaf ibn Hayyan. (1947). Edited and annotated by ʿAbd al-ʿAziz Mustafa al-Maraghi. Cairo: al-Maktabah al-Tijariyyah al-Kubra.
  53.  Al-Yaʿqubi, Ahmad ibn Ishaq ibn Jaʿfar ibn Wahb ibn Wadih. (1422 AH). al-Buldan. Beirut: D

المعرفات

معرف الكائن الرقمي DOI: 10.33899/jeh.v6i23.5.66007

تنزيل هذا الملف

الإحصائيات

طريقة الاقتباس

الصيرفة أبان العصور الإسلامية وأثرها في تحقيق التنمية المستدامة دراسة تاريخية تحليلية. (2026). Journal of Education for Humanities, 6(23.5). https://doi.org/10.33899/jeh.v6i23.5.66007